Dënimet penale nuk mjaftojnë: Gjykata Administrative e Bolonjës kundër refuzimeve automatike të lejes së qëndrimit

 Dënimet penale nuk mjaftojnë: Gjykata Administrative e Bolonjës kundër refuzimeve automatike të lejes së qëndrimit

Një vendim i fundit i Gjykatës Administrative Rajonale për Emilia-Romanja, me seli në Bolonjë, ka riafirmuar një parim themelor të së drejtës italiane të emigracionit: dënimet penale, të marra më vete, nuk mund të justifikojnë refuzimin ose mosrinovimin e lejes së qëndrimit pa një vlerësim real dhe aktual të situatës personale të shtetasit të huaj.

Në çështjen e shqyrtuar, administrata ishte kufizuar në përmendjen e së kaluarës penale për të mbështetur vendimin negativ, pa shpjeguar pse këto dënime përbënin ende një tregues të rrezikshmërisë shoqërore aktuale, apo pse duhej të mbizotëronin mbi elemente të tjera pozitive të jetës së personit. Gjykata e vlerësoi këtë qasje si të paligjshme, pasi bazohej në një mekanizëm automatik, në kundërshtim me kërkesat e ligjit.

Baza juridike e këtij qëndrimi gjendet në nenin 5, paragrafi 5, të dekretit legjislativ të 25 korrikut 1998, numër 286, i cili e detyron administratën të vlerësojë në mënyrë tërësore pozitën e të huajit. Kjo do të thotë se elementet negative, si dënimet penale, duhet të peshohen së bashku me faktorë të tjerë vendimtarë: jeta private dhe familjare, stabiliteti në punë, niveli i integrimit shoqëror dhe koha e kaluar nga veprat penale.

Në vendimin e saj, Gjykata Administrative e Bolonjës konstatoi një mungesë të theksuar motivimi. Autoriteti administrativ nuk kishte kryer asnjë analizë konkrete të rrugëtimit personal, profesional apo familjar të interesuarit, dhe nuk kishte bërë një balancim të vërtetë midis elementeve negative dhe atyre pozitive. Për këtë arsye, gjykata anuloi refuzimin dhe ia ktheu çështjen administratës për një rishqyrtim në përputhje me parimet e proporcionalitetit dhe arsyeshmërisë.

Nga një këndvështrim më i gjerë, ky vendim konfirmon një linjë jurisprudenciale gjithnjë e më të konsoliduar. Diskrecioni administrativ në fushën e emigracionit ekziston, por nuk është i pakufizuar. Kur një vendim ndikon drejtpërdrejt në jetën familjare, profesionale dhe shoqërore të një personi, ai duhet të mbështetet në një vlerësim individual, të arsyetuar dhe të bazuar në situatën aktuale, jo në një lexim mekanik të së kaluarës.

Mesazhi praktik i vendimit është i qartë: dënimet penale janë një element vlerësimi, jo një përfundim i paracaktuar. Administrata duhet të demonstrojë, përmes një motivimi të qartë dhe të detajuar, pse ato dënime vazhdojnë të jenë relevante sot dhe pse justifikojnë kufizimin e së drejtës për qëndrim.

Publikimi i plotë, që përfshin vendimin gjyqësor dhe analizën juridike përkatëse, është i disponueshëm në Calaméo në lidhjen e mëposhtme:
https://www.calameo.com/books/008079775f4e8338cb9e5
https://www.calameo.com/books/008079775f4e8338cb9e5

Në përfundim, Gjykata Administrative e Bolonjës riafirmon një parim thelbësor: në të drejtën e emigracionit nuk ka vend për automatizma. Çdo rast kërkon një shqyrtim individual dhe të kujdesshëm, në respekt të garancive të parashikuara nga rendi juridik.

Avv. Fabio Loscerbo

تحويل تصريح الإقامة الموسمي في إيطاليا: ليس إجراءً تلقائيًا

 تحويل تصريح الإقامة الموسمي في إيطاليا: ليس إجراءً تلقائيًا

أكد حكم حديث صادر عن المحكمة الإدارية الإقليمية في توسكانا أن تحويل تصريح الإقامة الموسمي إلى تصريح عمل في إيطاليا ليس أمرًا تلقائيًا.

يشترط القانون الإيطالي إثبات ثلاثة أشهر على الأقل من العمل المنتظم، بالإضافة إلى وجود عرض عمل صالح. وفي القطاع الزراعي، يُترجم ذلك إلى حد أدنى يبلغ 39 يوم عمل خلال ثلاثة أشهر.

في القضية محل الحكم (رقم 329 لسنة 2026)، لم يبلغ العامل هذا الحد، وادعى أن سوء الأحوال الجوية منعه من إكمال الأيام المطلوبة. غير أن المحكمة رفضت الطعن، مؤكدة أن مثل هذه الادعاءات يجب أن تكون مدعومة بأدلة ووثائق واضحة.

الخلاصة: عمل فعلي، مستندات دقيقة، والتزام صارم بالمعايير الإدارية.

النص الكامل للحكم متاح هنا:
https://www.calameo.com/books/008079775c59a953c4ae6

Avv. Fabio Loscerbo

Puna sezonale dhe leja e qëndrimit: kur “pritja për punë” nuk është e mundur

 Puna sezonale dhe leja e qëndrimit: kur “pritja për punë” nuk është e mundur

Me vendimin e datës 5 shkurt 2026 (nr. 217), Gjykata Administrative Rajonale e Emilja‑Romanjës ka riafirmuar një parim themelor të së drejtës italiane të emigracionit, i cili shpesh keqkuptohet dhe krijon pritshmëri të gabuara: i huaji që hyn në Itali me vizë për punë sezonale nuk ka të drejtë të pajiset me leje qëndrimi për “pritje për punë”.

Rasti kishte të bënte me një punëtor të huaj që kishte hyrë rregullisht në Itali mbi bazën e një autorizimi për punë sezonale. Megjithatë, për arsye procedurale, marrëdhënia e punës nuk u finalizua sipas kërkesave të parashikuara nga ligji. Për këtë arsye, punëtori kërkoi një leje qëndrimi që t’i lejonte të qëndronte në Itali ndërkohë që kërkonte një punë tjetër.

Administrata e refuzoi kërkesën dhe gjykata administrative e konfirmoi këtë vendim në mënyrë të qartë dhe pa ekuivoke.

Në thelb të vendimit qëndron një dallim që shpesh anashkalohet në praktikë. Puna sezonale i nënshtrohet një regjimi juridik të veçantë dhe të ndryshëm nga ai i punës së zakonshme të varur. Legjislacioni italian, në përgjithësi, parashikon që humbja e vendit të punës të mos sjellë automatikisht humbjen e së drejtës së qëndrimit dhe, në disa raste, të lejojë dhënien e një lejeje të përkohshme për kërkim pune. Kjo rregullsi, megjithatë, nuk zbatohet për punën sezonale.

Ky përjashtim nuk është rastësor. Puna sezonale është, nga natyra e saj, e përkohshme dhe e lidhur me cikle prodhuese dhe sektorë ekonomikë të caktuar. Pikërisht për këtë arsye, ligjvënësi ka përjashtuar shprehimisht mundësinë e dhënies së lejes së qëndrimit për pritje për punë në rastet e punës sezonale. Kur marrëdhënia e punës sezonale nuk krijohet ose ndërpritet, viza e hyrjes dhe autorizimi i punës humbasin vlefshmërinë e tyre juridike, duke zhdukur bazën ligjore të qëndrimit.

Vendimi merr rëndësi edhe për qëndrimin e mbajtur ndaj qarkoreve ministrore, të cilat shpesh përdoren për të mbështetur interpretime më fleksibile. Gjykata ka theksuar se qarkoret administrative nuk mund të ndryshojnë apo të zgjerojnë normat ligjore kur këto janë të qarta. Në fushën e emigracionit, ku hyrja dhe qëndrimi në territor prekin interesa të rëndësishme publike, parimi i sigurisë juridike dhe respektimi i procedurave administrative kanë përparësi.

Mesazhi i vendimit është i qartë: puna sezonale nuk mund të përdoret si një rrugë e tërthortë për stabilizimin e qëndrimit në Itali. Çdo mundësi për të qëndruar në vend duhet të mbështetet vetëm në dispozita ligjore të shprehura qartë, si ato që rregullojnë konvertimin e lejeve të qëndrimit, dhe jo në zgjidhje të ndërtuara pas dështimit të procedurës.

Ky vendim bën pjesë në një jurisprudencë tashmë të konsoliduar dhe përfaqëson një pikë referimi të rëndësishme për avokatët, punëdhënësit dhe punëtorët e huaj. Ngatërrimi i punës sezonale me punën e zakonshme krijon vetëm pritshmëri që sistemi juridik nuk mund t’i përmbushë, me pasoja shpesh të rënda në planin personal dhe ligjor.

Teksti i plotë i vendimit është i disponueshëm në publikimin në Calaméo në linkun vijues:
https://www.calameo.com/books/008079775493de16d3a2d

Avv. Fabio Loscerbo

Seasonal Work and Residence Permits: When “Waiting for Employment” Is Not an Option

 Seasonal Work and Residence Permits: When “Waiting for Employment” Is Not an Option

With a judgment issued on 5 February 2026 (no. 217), the Regional Administrative Court of Emilia-Romagna has once again clarified a point that continues to generate confusion, unrealistic expectations and unnecessary litigation: a foreign national who enters Italy with a seasonal work visa does not have the right to obtain a residence permit for “waiting for employment”.

The case concerned a foreign worker who had lawfully entered Italy on the basis of a seasonal work authorisation. For procedural reasons, however, the employment relationship was never properly finalised in accordance with the legal requirements. As a result, the worker applied for a residence permit allowing him to remain in Italy while looking for another job.

The public administration rejected the request, and the Administrative Court fully confirmed the lawfulness of that decision.

At the heart of the ruling lies a principle that is often overlooked in practice: seasonal work is governed by a specific and autonomous legal framework, clearly distinct from ordinary subordinate employment. Italian immigration law does allow, in general terms, a foreign worker who loses his job to remain in the country for a limited period in order to seek new employment. That rule, however, does not apply to seasonal work.

This exclusion is neither accidental nor unreasonable. Seasonal employment is, by definition, temporary and linked to specific production cycles and economic sectors. For this reason, the legislature has deliberately excluded seasonal workers from the scope of the “waiting for employment” residence permit. When a seasonal employment relationship is not properly established or comes to an end, the entry visa and the work authorisation lose their legal effectiveness, and with them the very basis of lawful stay.

The judgment is also significant for another reason. The Court clearly stated that ministerial circulars and administrative guidelines, often relied upon to support more flexible interpretations, can never prevail over statutory provisions. Where the law is clear, there is no room for creative interpretations or administrative shortcuts. In the field of immigration, where entry and stay directly affect public interests and migration planning, legal certainty must prevail.

The message emerging from this decision is straightforward: seasonal work cannot be used as a backdoor to stabilise residence in Italy. Any possibility of remaining in the country must be grounded in explicit legal provisions, such as those governing the conversion of residence permits, and not in ex post solutions designed to remedy unsuccessful procedures.

This ruling fits within a now well-established line of case law and provides a clear reference point for lawyers, employers and foreign workers alike. Confusing seasonal work with ordinary employment only fuels expectations that the legal system is bound to disappoint, often with serious personal and legal consequences.

The full text of the judgment is available in the Calaméo publication at the following link:
https://www.calameo.com/books/008079775493de16d3a2d

Avv. Fabio Loscerbo

Trabajo estacional y permiso de residencia: la justicia administrativa italiana confirma los límites de la “espera de empleo”

 Trabajo estacional y permiso de residencia: la justicia administrativa italiana confirma los límites de la “espera de empleo”

Una reciente decisión del Tribunal Administrativo Regional de Emilia‑Romaña vuelve a aclarar un aspecto clave del derecho de extranjería en Italia. Según el tribunal, un ciudadano extranjero que ha entrado en el país con un visado de trabajo estacional no puede obtener un permiso de residencia por “espera de empleo” cuando la relación laboral estacional no se ha consolidado o ha finalizado.

En su sentencia de 5 de febrero de 2026 (n.º 217), el Tribunal examinó el recurso presentado por un trabajador extracomunitario que había accedido legalmente a Italia sobre la base de una autorización de trabajo estacional. Tras no haberse perfeccionado correctamente el contrato de trabajo, el interesado solicitó un permiso de residencia que le permitiera permanecer en el territorio italiano mientras buscaba un nuevo empleo. La Administración rechazó la solicitud y el caso llegó ante el juez administrativo.

El Tribunal confirmó la legalidad del rechazo, subrayando que la normativa italiana establece una clara distinción entre el trabajo subordinado ordinario y el trabajo estacional. Mientras que, en el primer supuesto, la pérdida del empleo puede dar lugar a un permiso temporal para la búsqueda de un nuevo trabajo, esta posibilidad queda expresamente excluida en el caso del trabajo estacional. Dicha exclusión, explica la sentencia, responde a la propia naturaleza del trabajo estacional, caracterizado por su temporalidad y por su vinculación a sectores económicos específicos.

Los jueces también señalaron que la falta de formalización efectiva del contrato de trabajo estacional conlleva la pérdida de eficacia del visado de entrada y de la autorización laboral. En estas circunstancias, no existe base jurídica para transformar el estatus de trabajador estacional en otro tipo de permiso de residencia. El permiso por “espera de empleo” no puede ser utilizado como un instrumento de regularización posterior, sino que opera únicamente dentro de los límites estrictos fijados por la ley.

Un aspecto especialmente relevante de la resolución es la posición adoptada respecto a las circulares ministeriales. El Tribunal recordó que este tipo de actos administrativos no pueden modificar ni ampliar el alcance de las normas legales cuando estas son claras. En el ámbito de la inmigración, donde el acceso y la permanencia en el territorio están estrechamente regulados, el respeto de la ley y de los procedimientos administrativos prevalece sobre interpretaciones extensivas.

Esta sentencia se inscribe en una línea jurisprudencial ya consolidada, que excluye el uso del trabajo estacional como vía indirecta para la estabilización de la residencia. Cualquier posibilidad de permanencia más allá del marco estacional debe apoyarse en previsiones legales expresas, como las relativas a la conversión de los permisos de residencia, y no en soluciones administrativas de carácter flexible.

Más allá del caso concreto, la decisión del Tribunal Administrativo Regional de Emilia-Romaña reafirma la importancia del respeto estricto de las reglas procedimentales en la gestión de la inmigración laboral. En un contexto europeo marcado por un intenso debate sobre los flujos migratorios, la sentencia subraya la necesidad de mantener límites claros entre las distintas formas de migración por motivos de trabajo.

El texto íntegro de la sentencia está disponible en la publicación de Calaméo en el siguiente enlace:
Enlace clicable: https://www.calameo.com/books/008079775493de16d3a2d
Enlace en formato texto: https://www.calameo.com/books/008079775493de16d3a2d

Avv. Fabio Loscerbo

Adli sicil tek başına yeterli değil: Bologna İdare Mahkemesi’nden otomatik oturma izni retlerine dur

 Adli sicil tek başına yeterli değil: Bologna İdare Mahkemesi’nden otomatik oturma izni retlerine dur

Emilia-Romagna Bölgesi Bologna merkezli Bölge İdare Mahkemesi’nin yakın tarihli bir kararı, İtalyan göç hukukunda temel bir ilkeyi bir kez daha açık biçimde ortaya koydu: Bir yabancının adli sicil kaydı, tek başına oturma izninin reddi veya yenilenmemesi için yeterli bir gerekçe olamaz.

İncelenen olayda idare, ilgili kişinin geçmişteki ceza mahkûmiyetlerine atıf yaparak olumsuz karar vermiş, ancak bu mahkûmiyetlerin neden bugün hâlâ güncel ve somut bir toplumsal tehlike oluşturduğunu açıklamamıştır. Ayrıca kişinin aile hayatı, çalışma durumu ve topluma yeniden uyum süreci gibi olumlu unsurlar da dikkate alınmamıştır. Mahkeme, bu yaklaşımın hukuka aykırı olduğunu belirterek, otomatik ve şablon kararların göç hukukunda kabul edilemeyeceğini vurgulamıştır.

Mahkemenin değerlendirmesi, 25 Temmuz 1998 tarihli ve 286 sayılı Yasama Kararnamesi’nin 5. maddesinin 5. fıkrasına dayanmaktadır. Bu hüküm, idareye yabancının durumunu bütüncül biçimde değerlendirme yükümlülüğü getirmektedir. Bu kapsamda adli sicil kayıtları, özel ve aile hayatı, istihdam durumu, toplumsal entegrasyon düzeyi ve suçtan sonra geçen süre gibi unsurlarla birlikte tartılmalıdır.

Bologna İdare Mahkemesi, somut olayda ciddi bir gerekçelendirme eksikliği tespit etmiştir. İdari makam, olumsuz ve olumlu unsurlar arasında gerçek bir dengeleme yapmamış; kararını, bireysel durumu yansıtmayan genel ve mekanik bir yaklaşıma dayandırmıştır. Bu nedenle mahkeme, oturma izninin reddine ilişkin işlemi iptal etmiş ve dosyayı hukuka uygun bir yeniden değerlendirme yapılması için idareye geri göndermiştir.

Bu karar, idarenin takdir yetkisinin sınırlarını da netleştirmektedir. Göç hukukunda idari takdir vardır, ancak bu takdir sınırsız değildir. Bir karar, bireyin yaşamını, ailesini ve mesleki geleceğini doğrudan etkiliyorsa, mutlaka güncel, somut ve orantılı bir değerlendirmeye dayanmalıdır.

Uygulamada verilen mesaj açıktır: Adli sicil kayıtları bir değerlendirme unsurudur, nihai sonuç değildir. İdarenin, bu kayıtların neden bugün hâlâ belirleyici olduğunu ve neden oturma hakkının sınırlandırılmasını gerektirdiğini açık ve ikna edici biçimde ortaya koyması gerekir.

Mahkeme kararını ve hukuki değerlendirmeyi içeren yayının tamamı Calaméo platformunda aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir:
https://www.calameo.com/books/008079775f4e8338cb9e5
https://www.calameo.com/books/008079775f4e8338cb9e5

Sonuç olarak Bologna İdare Mahkemesi, göç hukukunda temel bir ilkeyi yeniden teyit etmektedir: Otomatik kararlar hukuka uygun değildir. Her dosya, bireysel koşullar dikkate alınarak ve hukukun öngördüğü güvencelere saygı gösterilerek değerlendirilmelidir.

Avv. Fabio Loscerbo

تبدیل اجازه اقامت فصلی در ایتالیا: خودکار نیست

 تبدیل اجازه اقامت فصلی در ایتالیا: خودکار نیست

رأی اخیر دادگاه اداری منطقه‌ای توسکانا تأکید می‌کند که تبدیل اجازه اقامت فصلی به اجازه کار در ایتالیا یک روند خودکار نیست.

قانون ایتالیا حداقل سه ماه کار منظم و یک پیشنهاد شغلی معتبر را الزامی می‌داند. در بخش کشاورزی، این شرط به معنای حداقل ۳۹ روز کار در یک دوره سه‌ماهه است.

در پرونده مورد بررسی (رأی شماره 329/2026)، کارگر به این حد نصاب نرسیده بود و به شرایط نامساعد جوی استناد کرده بود. دادگاه اعتراض را رد کرد و تأکید نمود که چنین ادعاهایی باید با مدارک دقیق و مستند اثبات شوند.

نتیجه روشن است: کار واقعی، مدارک مستحکم و رعایت دقیق معیارهای اداری ضروری است.

متن کامل رأی در اینجا در دسترس است:
https://www.calameo.com/books/008079775c59a953c4ae6

Avv. Fabio Loscerbo

Konvertimi i lejes sezonale në Itali: nuk është automatik

 Konvertimi i lejes sezonale në Itali: nuk është automatik

Një vendim i fundit i Gjykatës Administrative Rajonale të Toskanës konfirmon një parim të rëndësishëm: konvertimi i lejes së qëndrimit sezonale në leje për punë të varur nuk është automatik.

Ligji italian kërkon të paktën tre muaj punë të rregullt dhe një ofertë pune të vlefshme. Në sektorin bujqësor, kjo përkthehet në minimum 39 ditë pune brenda tre muajve.

Në rastin konkret (vendimi nr. 329/2026), punëtori nuk e arriti këtë prag dhe pretendoi se moti i keq e kishte penguar. Gjykata e rrëzoi ankimimin, duke theksuar se pretendime të tilla duhet të provohen me dokumentacion konkret dhe të saktë.

Përfundimi është i qartë: punë reale, prova të forta dhe respektim i rreptë i kritereve administrative.

Teksti i plotë është i disponueshëm këtu:
https://www.calameo.com/books/008079775c59a953c4ae6

Avv. Fabio Loscerbo

Conversion du permis saisonnier en Italie : ce n’est pas automatique

 Conversion du permis saisonnier en Italie : ce n’est pas automatique

Une récente décision du Tribunal administratif régional de Toscane rappelle un principe fondamental : la conversion d’un permis de séjour saisonnier en permis de travail salarié n’est pas automatique.

La loi italienne exige au moins trois mois de travail régulier et une offre d’emploi valable. Dans le secteur agricole, cela correspond à un minimum de 39 journées de travail sur trois mois.

Dans l’affaire jugée (arrêt n° 329/2026), le travailleur n’avait pas atteint ce seuil et invoquait le mauvais temps. La juridiction a rejeté le recours, en soulignant que ces circonstances doivent être prouvées de manière précise et documentée.

Conclusion : activité réelle, preuves concrètes et respect strict des critères administratifs.

Texte intégral disponible ici :
https://www.calameo.com/books/008079775c59a953c4ae6

Avv. Fabio Loscerbo

تحويل تصريح الإقامة الموسمي: القضاء يؤكد شرط 39 يوم عمل

 تحويل تصريح الإقامة الموسمي: القضاء يؤكد شرط 39 يوم عمل

أصدرت المحكمة الإدارية الإقليمية في توسكانا حكمًا مهمًا يوضح الشروط القانونية لتحويل تصريح الإقامة الموسمي إلى تصريح إقامة للعمل لدى الغير في إيطاليا.

الحكم الصادر عن الدائرة الثانية برقم 329 لسنة 2026، والمنشور بتاريخ 11 فبراير 2026، يتناول تفسير المادة 24 الفقرة 10 من المرسوم التشريعي رقم 286 لسنة 1998، وهي المادة الأساسية المنظمة لتحويل التصاريح الموسمية.

ينص القانون الإيطالي على أنه يمكن للعامل الموسمي طلب التحويل إذا توافر شرطان أساسيان: أولًا، ممارسة نشاط مهني منتظم في إيطاليا لمدة لا تقل عن ثلاثة أشهر؛ وثانيًا، وجود عرض عمل صالح بعقد عمل لدى الغير، سواء كان محدد المدة أو غير محدد المدة.

وقد تمحور النقاش القانوني حول كيفية تفسير شرط “الثلاثة أشهر” في القطاع الزراعي، حيث يتسم العمل بطابع غير منتظم ويتأثر بشكل كبير بالظروف المناخية. ولهذا اعتمدت التعاميم الإدارية معيارًا محددًا يتمثل في متوسط لا يقل عن ثلاثة عشر يوم عمل شهريًا، بمجموع تسعة وثلاثين يومًا خلال ثلاثة أشهر.

في القضية محل الحكم، لم يبلغ العامل هذا الحد الأدنى، وادعى أن سوء الأحوال الجوية حال دون تحقيق العدد المطلوب من أيام العمل. إلا أن الإدارة رفضت طلبه، وتم الطعن أمام المحكمة الإدارية.

المحكمة أيدت قرار الرفض، واعتبرت أن تحويل شرط الثلاثة أشهر إلى عدد محدد من أيام العمل لا يتعارض مع النص القانوني، بل ينسجم مع هدفه، وهو ضمان وجود تجربة عمل فعلية وحقيقية قبل منح تصريح إقامة أكثر استقرارًا.

كما شدد الحكم على أهمية الإثبات، مؤكدًا أن الادعاءات المتعلقة بظروف استثنائية، مثل سوء الطقس، يجب أن تكون مدعومة بأدلة دقيقة ووثائق واضحة، إذ لا تكفي التصريحات العامة.

النص الكامل للحكم متاح على منصة كالاميو عبر الرابط التالي:
https://www.calameo.com/books/008079775c59a953c4ae6

Avv. Fabio Loscerbo

La conversione del permesso di soggiorno stagionale tra requisito dei tre mesi e criterio delle giornate effettive – Nota a TAR Toscana, Sez. II, sent. n. 329/2026

 La conversione del permesso di soggiorno stagionale tra requisito dei tre mesi e criterio delle giornate effettive – Nota a TAR Toscana, Sez. II, sent. n. 329/2026

Abstract
Il contributo analizza la sentenza del Tribunale Amministrativo Regionale per la Toscana, Sezione Seconda, n. 329 del 2026, pubblicata l’11 febbraio 2026, in materia di conversione del permesso di soggiorno stagionale in permesso per lavoro subordinato. L’attenzione si concentra sulla legittimità del criterio amministrativo che traduce il requisito normativo dei “tre mesi di lavoro” in un parametro di giornate effettive nel settore agricolo, nonché sull’onere probatorio gravante sul richiedente.

---

La pronuncia in esame – resa nel procedimento iscritto al ruolo generale n. 1670/2025 – offre un’occasione significativa per riflettere sull’interpretazione dell’art. 24, comma 10, del decreto legislativo 286/1998, disposizione che disciplina la possibilità per il lavoratore stagionale di ottenere la conversione del titolo di soggiorno in permesso per lavoro subordinato.

Il testo normativo richiede due presupposti essenziali: da un lato, lo svolgimento di regolare attività lavorativa sul territorio nazionale per almeno tre mesi; dall’altro, l’esistenza di un’offerta di lavoro subordinato, a tempo determinato o indeterminato. La norma, tuttavia, non specifica come debba essere misurato il requisito temporale nel caso di settori caratterizzati da fisiologica discontinuità della prestazione, quale quello agricolo.

È in questo spazio interpretativo che si inserisce la prassi amministrativa, la quale – mediante circolari applicative – ha individuato un criterio di commutazione del parametro “mensile” in giornate effettive di lavoro, fissando la soglia in una media di tredici giornate per ciascun mese, per un totale di trentanove giornate nel trimestre.

Il TAR Toscana ritiene tale criterio conforme alla norma primaria, escludendo qualsiasi contrasto con il dettato legislativo. La conversione del parametro temporale in giornate non viene considerata un aggravamento indebito del requisito, bensì una modalità tecnica di adattamento della disposizione generale alle peculiarità del lavoro agricolo. La decisione valorizza, in tal senso, la ratio dell’istituto: evitare che la conversione divenga uno strumento elusivo, consentendo il passaggio a un titolo più stabile in assenza di un’effettiva esperienza lavorativa.

La sentenza assume rilievo anche sotto il profilo dell’onere della prova. Nel caso di specie, il ricorrente aveva dedotto che il mancato raggiungimento delle trentanove giornate fosse dipeso da condizioni meteorologiche avverse. Il Collegio, tuttavia, ha ritenuto tale allegazione insufficiente in difetto di documentazione specifica e puntuale. Ne emerge un principio di particolare importanza sistematica: nelle procedure di conversione, le circostanze giustificative devono essere dimostrate in modo rigoroso, non potendo il giudice amministrativo fondare la decisione su mere affermazioni generiche.

La pronuncia si colloca dunque in un orientamento che interpreta la stabilizzazione del soggiorno come esito di un percorso lavorativo effettivo e documentato. In questa prospettiva, la conversione non costituisce un automatismo collegato alla mera decorrenza temporale, ma il risultato di un accertamento sostanziale sull’inserimento del lavoratore nel tessuto produttivo.

L’interesse della decisione non è soltanto applicativo, ma sistemico. Essa contribuisce a delineare un equilibrio tra discrezionalità amministrativa e legalità sostanziale, riconoscendo alle circolari una funzione integrativa e non innovativa della disciplina primaria, purché coerenti con la finalità della norma.

La sentenza è pubblicata integralmente su Calaméo al seguente indirizzo:
https://www.calameo.com/books/008079775c59a953c4ae6

URL esteso per copia e incolla:
https://www.calameo.com/books/008079775c59a953c4ae6

La disponibilità del testo integrale consente agli operatori del diritto di valutare in modo diretto l’impianto motivazionale del Collegio e di approfondire un tema che, nella prassi delle Prefetture e degli Sportelli Unici per l’Immigrazione, continua a generare rilevante contenzioso.

Avv. Fabio Loscerbo